Các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân

Các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân 2026 gồm 10 nhóm thu nhập theo Luật Thuế TNCN 2025 và phải được xác định đúng trước khi tính giảm trừ gia cảnh, bảo hiểm và nghĩa vụ quyết toán thuế. Người lao động, kế toán doanh nghiệp và chủ SME cần rà soát đầy đủ từng nguồn thu để tránh khai sai thu nhập tính thuế TNCN, bị truy thu hoặc phạt chậm nộp khi thanh kiểm tra. Thực tế nhiều doanh nghiệp chỉ khấu trừ thuế từ tiền lương nhưng bỏ sót thu nhập từ đầu tư vốn, chuyển nhượng tài sản hoặc phụ cấp chịu thuế. Việc phân loại đúng thu nhập chịu thuế và thu nhập được miễn thuế TNCN 2026 giúp doanh nghiệp hạch toán chuẩn, kiểm soát chi phí và hạn chế rủi ro pháp lý.

10 nhóm thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân theo Luật Thuế TNCN 2025

1. Thu nhập từ kinh doanh và hành nghề độc lập

Theo Luật Thuế TNCN 2025, thu nhập từ sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ, môi giới, đại lý và thương mại điện tử đều thuộc diện chịu thuế. Cá nhân kinh doanh phải lưu đầy đủ hóa đơn GTGT, hợp đồng dịch vụ và chứng từ thanh toán để xác định doanh thu và chi được trừ theo NĐ 68/2026/NĐ-CP.

2. Thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp

Tiền lương, tiền công, thưởng, thù lao và lợi ích bằng tiền hoặc hiện vật đều là thu nhập chịu thuế, trừ một số khoản miễn theo luật như phụ cấp độc hại, phụ cấp khu vực hoặc trợ cấp BHXH. Khoản tiền trang phục bằng tiền vượt mức miễn quy định vẫn phải tính thuế TNCN.

3. Thu nhập từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn và bất động sản

Thu nhập từ đầu tư vốn, cổ tức, chuyển nhượng chứng khoán, chuyển nhượng bất động sản hoặc phần vốn góp đều thuộc diện chịu thuế. Người nộp thuế cần lưu hợp đồng chuyển nhượng, chứng từ ngân hàng và biên bản thanh toán để kê khai đúng thuế suất theo từng giao dịch.

Xem thêm: Các khoản không tính thuế thu nhập cá nhân

Cách xác định thu nhập tính thuế từ các khoản thu nhập chịu thuế

Công thức tính thu nhập tính thuế TNCN 2026

Thu nhập tính thuế TNCN được xác định theo nguyên tắc: tổng thu nhập chịu thuế trừ các khoản đóng góp và giảm trừ hợp lệ. Các khoản bảo hiểm bắt buộc, quỹ hưu trí tự nguyện và đóng góp từ thiện được khấu trừ nếu có chứng từ hợp lệ.

Doanh nghiệp khấu trừ sai thuế TNCN sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí phải trả và nghĩa vụ thuế trên báo cáo tài chính theo TT133 hoặc TT200. Một số SME thường tính luôn khoản phụ cấp miễn thuế vào thu nhập chịu thuế làm tăng số thuế phải nộp không cần thiết.

Các khoản đóng góp và giảm trừ gia cảnh áp dụng

Giảm trừ gia cảnh TNCN 2026 áp dụng cho bản thân người nộp thuế và người phụ thuộc đủ điều kiện. Kế toán cần lưu hồ sơ đăng ký người phụ thuộc, chứng từ BHXH, BHYT và BHTN để chứng minh khoản được giảm trừ khi quyết toán.

Chi được trừ và không được trừ khi xác định thuế TNCN

Theo NĐ 68/2026/NĐ-CP, các khoản chi phục vụ cá nhân, không liên quan hoạt động kinh doanh hoặc không có hóa đơn chứng từ sẽ không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Ví dụ, cá nhân kinh doanh mua xe phục vụ gia đình hoặc chi phạt vi phạm hành chính sẽ không được tính giảm thu nhập tính thuế.

Sai sót thường gặp khi xác định thu nhập chịu thuế TNCN và rủi ro thuế

Nhầm lẫn giữa thu nhập chịu thuế và thu nhập miễn thuế

Nhiều kế toán SME đưa toàn bộ phụ cấp vào thu nhập chịu thuế hoặc ngược lại loại trừ sai khoản phải chịu thuế. Sai sót này thường dẫn đến truy thu thuế, phạt khai sai và điều chỉnh hồ sơ quyết toán thuế TNCN.

Không tách riêng thu nhập từ nhiều nguồn và không khai đầy đủ

Người lao động có thêm thu nhập từ kinh doanh, đầu tư vốn hoặc trúng thưởng nhưng chỉ khai thu nhập tiền lương là lỗi phổ biến. Cơ quan thuế có thể đối chiếu dữ liệu ngân hàng, chứng khoán và hóa đơn điện tử để truy thu toàn bộ phần thuế thiếu.

Ví dụ thực tế, chủ SME nhận cổ tức và tiền lương nhưng chỉ quyết toán phần lương tại doanh nghiệp. Khi thanh kiểm tra, cơ quan thuế xác định thiếu kê khai thu nhập từ đầu tư vốn và áp dụng truy thu cùng tiền chậm nộp.

Hạch toán sai thuế TNCN phải nộp và ảnh hưởng BCTC

Theo TT133, khi khấu trừ thuế TNCN cho người lao động, kế toán ghi Nợ TK 334 và Có TK 3335. Khi nộp thuế vào ngân sách, ghi Nợ TK 3335 và Có TK 112. Nếu hạch toán thiếu thuế TNCN phải nộp sẽ làm sai BCĐKT, giảm nghĩa vụ thuế phải trả và ảnh hưởng lợi nhuận sau thuế.

FAQ

Các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân gồm những gì?

Theo Điều 3 Luật Thuế TNCN 2025, thu nhập chịu thuế gồm 10 nhóm như kinh doanh, tiền lương, đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, trúng thưởng, bản quyền và quà tặng. Người nộp thuế cần xác định đúng từng nguồn thu trước khi quyết toán.

Thu nhập từ tiền lương có phải chịu thuế TNCN không?

Có. Tiền lương, tiền công, thưởng và lợi ích khác bằng tiền hoặc hiện vật đều thuộc diện chịu thuế, trừ các khoản được miễn theo quy định pháp luật hiện hành.

Thu nhập trúng thưởng có chịu thuế TNCN không?

Có. Thu nhập từ xổ số, khuyến mại, đặt cược hoặc cuộc thi có thưởng đều thuộc diện tính thuế TNCN. Người nhận thưởng cần lưu chứng từ khấu trừ thuế để phục vụ quyết toán.

Làm sao phân biệt thu nhập chịu thuế và miễn thuế TNCN 2026?

Thu nhập chịu thuế là các khoản thuộc 10 nhóm quy định tại Điều 3 Luật Thuế TNCN 2025. Thu nhập miễn thuế là các khoản được liệt kê cụ thể tại Điều 4 như một số phụ cấp, trợ cấp và khoản hỗ trợ theo chính sách nhà nước.

Việc xác định đúng các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân giúp doanh nghiệp và người lao động hạn chế rủi ro truy thu, kê khai sai và điều chỉnh báo cáo tài chính. Kế toán cần rà soát đầy đủ nguồn thu, chứng từ bảo hiểm, giảm trừ gia cảnh và các khoản miễn thuế trước khi quyết toán. Với SME có nhiều lao động hoặc chủ doanh nghiệp có thêm thu nhập đầu tư, nên lập bảng theo dõi riêng từng loại thu nhập để kiểm soát nghĩa vụ thuế TNCN. Doanh nghiệp cũng nên thường xuyên cập nhật quy định tại Luật Thuế TNCN 2025, NĐ 68/2026/NĐ-CP và các hướng dẫn kế toán liên quan để đảm bảo tuân thủ đúng quy định hiện hành.

Bài viết cùng chủ đề